Placeholder Picture

Heem en Museum, Dorp 64, 2382 Poppel (gem. Ravels)

Home
Bestuur
Museum
Contact
Ere Lied
Placeholder Picture

Heemkunde- en Erfgoedvereniging
Nicolaus Poppelius vzw

Nicolaus Poppelius
Biografie van  Nicolaus Poppelius (deel 4)
door Marc Vermeeren

9. De Naam

Over de naam en de geboorteplaats van de Heilige Nicolaus Poppelius ontstond heel wat beroering op het einde van de vorige eeuw, toen zowel Weelde als Poppel zich het recht toeëigenden om de Heilige Nicolaus Poppelius als inboorling te mogen begroeten. Vooral Cornelius Ruts en Augustinus Van Eyndhoven schreven vinnige replieken, de eerste was pro Poppel, de andere pro Weelde. Beide auteurs hebben bijzonder veel aandacht besteed aan de naam van Nicolaus, maar allebei trokken ze verkeerde conclusies. Nicolaus wordt in de bronnen en oudste literatuur genoemd als: "Nicolaas Joannis, Nicolaas Poppelius, Heer Claes, Nicolaas Joannis filius, cognomento Poppelius, Nicolaes Janssen ghenoemt Poppel."
Wat valt hieruit te concluderen? Alle vroegere auteurs (en dat zijn er een honderdtal) concludeerden dat de familienaam van Nicolaus "Janssen" was. Ze kwamen tot dat besluit omdat ze het Latijnse woord Joannis vertaalden in "Janssen". Dit is foutief, "Joannis" is een patroniem en geen familienaam, dit wil zeggen een "vadersnaam", en betekent niets anders dan "Janszoon" of "zoon van Jan".
De akte die we in november 1984 vonden in het archief van het Aartsbisdom Mechelen en waarin Nicolaus tot diaken werd gewijd (zie nr.l van dit tijdschrift) geeft de echte naam van Nicolaus: "Nicolaas Johannis Guillielmi de Popel", wat wil zeggen "Nicolaas Janszoon Willems van Poppel" of nog: Nicolaus zoon van Jan Willems van Poppel. De bijnaam "Poppelius" die de heilige later heeft gekregen duidt op een zeer hechte band met Poppel en wijst er op dat Nicolaus daar geboren werd. Andere martelaren van Gorcum droegen eveneens de naam van hun geboorteplaats: Adrianus Becanus (geboren te Hilvarenbeek), Hieronymus Werdanus (geboren te Wccrt), Petrus Aseanus (geboren te Asse) en Comelius Wicanus (geboren te Wijck).

Placeholder Picture

10 Poppel of Weelde

Voor de heiligverklaring in 1867 hadden de gelovigen van Weelde en Poppel nooit geredetwist over de afkomst van de heilige. Onder impuls van de geestelijkheid van Weelde, ontstond daar toen een stormachtige campagne om het bezit van de Heilige Nicolaus Poppelius. De verering van een heilige bracht heel wat baat bij. We denken aan missen, broederschappen, novenen, processies, bedevaarten, offergaven, relikwieverering en allerhande godvruchtige aktiviteiten. Om het protest van Poppel te vergoelijken of weg te wuiven, werd er bij het bouwen van de Nicolauskapel in de Hegge (de vermeende geboorteplaats van Nicolaus) in 1897 rekening gehouden met het feit dat Poppel toch niet helemaal op een zijspoor kon worden geschoven. Toen de graafwerken voor de kapel in de Hegge waren voltooid, werd uit Poppel de zavel aangevoerd die men in de groeven stortte. Zo
bouwde men te Weelde de kapel op Poppelse grond! Na de dood van de Poppelse zouaaf
Pater Cornelis Van den Akkerveken stuurde zijn dorpsgenoot zouaaf Jan Baptist Paaps een brief naar Pastoor Cools van Poppel waaruit wij het volgende citeren:" ...en daarom verzoek ik u goed aan te tekenen dat hij van Poppel is, want anders zou men binnen honderden jaren te Ravels het feest zijner heiligverklaring wel eens kunnen vieren, wo als men verleden jaar dit van Poppelius te Weelde gevierd heeft".
Argumenten pro Weelde:
- Vermeldingen in de archiefstukken air Nicolaus Joannis Weldensis (28/8/1553), Nicolaus Weldensis (19/10/1555), Nicolaus Joannis de Welde (26/3/1556), Nicolaus Poppelius Weldanus (handschrift 16e eeuw St.-Gudulekerk Brussel).
- Vermeldingen in de oudste literatuur Nicolaus Joannis filius, cognomento Poppelius, Welde vico Campaniae ortus (Estius 1603), Nicolaes Janssen ghenoemt Poppel, van Welde een dorp in de Kempen geboren (Spoelbergh 1604).
- De legende: Sommigen beweren dat Nicolaus in de Hegge is geboren. Hoe oud is deze veronderstelling? E.H.Verwilt, onderpastoor te Weelde van 1856 tot 1862 getuigde dat de overlevering toen reeds bestond. E.H. Beerten, pastoor te Weelde van 1863 tot 1896 beweerde ooit in een vergadering te Poppel dat er voor de heiligverklaring (1867) in Weelde van geen heilige sprake was.
Besluit: Nicolaus staat te Leuven opgetekend als zijnde van Weelde. Hoe is dit te verklaren? Nicolaus genoot te Leuven van een studiebeurs uit de stichting van Joannes Hubertus Loemelanus, pastoor van Weelde van 1503 tot 1532. Loemelanus stichtte daar in 1529 tien studiebeurzen voor familieleden en studenten uit Lommel, Geel en WeeldeIn zijn testament maakte Loemelanus geen onderscheid tussen Weelde en Poppel, die onder één schepenbank ressorteerden en dat kan men zelf lezen in artikel 29 van dat testament. Over alle verordeningen, vervat in het testament van pastoor Loemelanus, en vooral over de toekenning van de studiebeurzen moesten de Heilige-Geestmeesters (kerkbestuur) van Weelde waken, afgezien van het feit of die studenten te Poppel of Weelde geboren waren. Het staat vast dat Nicolaus te Leuven dus een bescheid heeft voorgelegd dat verstrekt werd door de Heilige-Geestmeesters van Weelde en daarom staat hij te Leuven opgetekend als afkomstig zijnde van Weelde.
In 1603 laat Willem Estius zijn eigenlijke geschiedenis van de Martelaren van Gorcum verschijnen en in 1604 zag een Vlaamse vertaling door W.Spoelbergh het licht. Van 1572 tot 1603 had Rutger Estius, de broer van Willem Estius, alles wat hij over de martelaren kon vinden bijeengezocht en naar zijn broer Willem gestuurd. Deze controleerde de gegevens, deed zelf ook nog opzoekingen en in dat werk lezen we o.a.: "Nicolaus Joannis filius, cognomento Poppelius, Welde vico Campaniae ortus", en Spoelbergh vertaalde dat in 1604 als volgt: "blicolaes Janssen ghenoemt Poppel, van Welde een dorp in de Kempen geboren". Het is zeker dat Willem Estius inlichtingen had genomen te Leuven en vandaar dat hij als geboorteplaats Weelde heeft vermeld. De overige levensbeschrijvingen over Nicolaus brengen niets nieuws, het zijn meestal werken die steunen op Estius.

Placeholder Picture

Argumenten pro Poppel

Akte van 11/6/1557: "Nicolaus Johannis Guiiliehni de Popef'. (Zie blz.125)

Kerkarchief Poppel nr.61 folio 19 1655.: Twintig jaar voor de zaligverklaring, namelijk in 1655 werd door Pastoor Laurentius Mutsaerts van Poppel een schilderij besteld bij Jacques Nieuwelants te Hoogstraten. De rekening van dit schilderij is bewaard gebleven en hierin lezen we: "Item uytgegeven aen Jacques Nieuwelants, schilder voor een schilderie van Nicolaas Poppelius, 8 gulden".

Kerkarchief Poppel nr.61 folio 155 1680: Kort na de zaligverklaring, namelijk in 1680 had de Poppelse pastoor Marcus Antonius Bigato gezorgd voor de nagedachtenis aan de roemrijke dorpsgenoot. De kerkrekening vermeldt: "Uytgegeven aen Jacob den smidt voor een ijzeren cruysken dat gesteltinounemorie op dej2keiseilaer den marteleer van Gorkum. Nicolaes Poppelius. alhier geboren is op Peeter Jan Wijnants erve 14 stuyvers" Peeter Jan Wijnants woonde in de huidige Dorpsstraat zoals uit volgend archiefstuk blijkt:" ... de straet bij de kerck Peeter Jan Wijnants..." (Kerkarchief Poppel nr.112 1667). Hij bezat daar een kleine dorpswinkel waar o.a. de Poppelse pastoor regelmatig wat kocht.

Brief van de Minderbroeders-Recollecten van Nederlaryi (zie in verband met die brief cijfer 4 van deze studie in nr.2 van dit tijdschrift) waarin zij de steden en de dorpen aanschreven waaruit de martelaren afkomstig waren om financieel bij te springen voor de zaligverklaring. Daaruit volgend fragment: "Aen de wijse voorsieninghe Regerders ende catholijke inwoenders tot Poppel ...uijt dewekke een en van dese Saelighe Marteliers, den Saelighen Nicolaas Poppelius, tot groote eer ende voordeel der selve, sijne geboorte heeft bekoomen..."
Literatuur Nicolaus Joannis Poppelius (Estius 1572), Nicolaus Poppelius (Petrus Opmeer 16e eeuw), Nicolaus Popelius (Sedulius I6e eeuw).

De legende:
A. Volgens sommige mensen zou de heilige geboren zijn schuins tegenover de pastorij, waar de melkerij heeft gestaan. E.H.Cools, onderpastoor en pastoor te Poppel van 1835 tot 1887 getuigde dit dikwijls gehoord te hebben. Anna Maria Hendrickx, gestorven in 1858 in de ouderdom van 84 jaar verklaarde dat zij dit van haar ouders had vernomen.
B. Monseigneur Jan Baptist Paaps beweerde dat er een kruis tegen het geboortehuis van "den Heilige" zou gestaan hebben en dat later in het huis van de familie Paaps werd ingemetseld (nu huis Familie Moonen in de Dorpsstraat). Waarschijnlijk is hier een verband met de aankoop van een ijzeren kruis in 1680 door de Poppelse pastoor.
C. Cornelius Ruts schrijft in zijn studie over de Heilige Nicolaus Poppelius dat de martelaar vroeger op een schilderij prijkte in het kerkkoor. Waarschijnlijk is hier een verband met de aankoop van het schilderij in 1655.
De bijnaam Poppelius : hechte band met Poppel
Vader Jan Willems: De naam "Jan Willems" komt regelmatig voor in de Poppelse archiefstukken uit de 16e eeuw. Daaruit blijkt duidelijk dat Jan Willems met zijn familie te Poppel woonde.

Besluit: Het staat vast dat Nicolaus Jan Willems in de Poppelse Dorpsstraat werd geboren, dat zijn vader Jan Willems was en dat hij in de Poppelse St.-Valentinuskerk werd gedoopt . Zijn bijnaam Poppelius wijst op een zeer hechte band met Poppel